Mistik dünyada Mehmet Günyeli izleri

Mehmet Günyeli, fotoğraflarında bir ülkenin yaşayan yanlarını, rengini, duygularını ve ritmini yansıtıyor

Fo­toğ­raf sa­nat­çı­sı Meh­met Gün­ye­li'nin son ça­lış­ma­sı olan si­yah be­yaz fo­toğ­raf­lar, geç­ti­ği­miz gün­ler­de ilk kez Con­tem­po­rary Is­tan­bul'da fo­toğ­raf­se­ver­ler­le bu­luş­tu. 'Der­viş­ler' adı­nı ta­şı­yan ser­gi­de yer alan fo­toğ­raf­lar­da Meh­met Gün­ye­li, se­ma­zen­le­rin baş­la­rı­nın sı­ra ha­lin­de di­zil­di­ği bir an­la­tı­ma odak­lan­mış.
Der­viş­ler se­ma­ya ha­zır­la­nır­ken ve se­ma ya­par­ken çe­ki­len fo­toğ­raf­lar, si­yah be­yaz ol­du­ğu için ve­ril­mek is­te­nen duy­gu­ya vur­gu ya­pı­yor. Son za­man­lar­da tar­zın­da de­ği­şik­lik­ler göz­lem­le­di­ğim Gün­ye­li, ar­tık da­ha kav­ram­sal, da­ha so­yut ça­lış­ma­lar için­de. Siz­le­re Meh­met Gün­ye­li’yi ta­nıt­ma­dan ön­ce bi­raz Prix Pic­tet fo­toğ­raf pro­je­sin­den de bah­set­mek is­ti­yo­rum.
                 
Prix Pic­tet’de 99 fo­toğ­raf­çı ve Gün­ye­li
Meh­met Gün­ye­li geç­ti­ği­miz gün­ler­de dün­ya­nın en say­gın fo­toğ­raf pro­je­si olan Prix Pic­tet’ye da­vet edil­di. Gün­ye­li, Türk fo­toğ­raf sa­na­tı adı­na böy­le bir pro­je­ye da­vet edil­me­si­nin çok gu­rur ve­ri­ci ol­du­ğu­nu di­le ge­ti­rir­ken, ulus­la­ra­ra­sı Prix Pic­tet pro­je­si için su te­ma­lı fo­toğ­raf­tan olu­şan bir se­ri ça­lış­ma ha­zır­la­dı­ğı­nı söy­le­di. Meh­met Gün­ye­li, “Ya­şa­mın vaz­ge­çil­me­zi olan su, ye­şe­ren ağa­cın dal­la­rın­da sür­dü­rü­le­bi­lir­li­ği­ni her yıl de­vam et­ti­rir” dü­şün­ce­sin­den yo­la çı­ka­rak “ABU HA­YAT” adı­nı ver­di­ği fo­toğ­raf se­ri­si­ni oluş­tur­du­ğu­nu ifa­de et­ti. Tüm dün­ya­dan top­lam 100 fo­toğ­raf sa­nat­çı­sı­nın iş­ti­rak et­ti­ği ulus­la­ra­ra­sı bir fo­toğ­raf pro­je­si olan Prix Pic­tet, her yıl sür­dü­rü­le­bi­lir­lik kav­ra­mı için fark­lı bir ana ko­nu ile yo­la çı­kı­yor. Bu yıl 21. yüz­yı­lın en bü­yük kü­re­sel te­ma­sı olan su ko­nu­su ele alı­nı­yor.

Gü­nü­mü­zün ana ko­nu­la­rı ara­sın­da yer alan su ko­nu­su, ha­ya­tın her ev­re­sin­de ki­mi za­man te­zat­lık­lar­la, ki­mi za­man da ih­ti­yaç ola­rak kar­şı­mı­za çı­kı­yor. Bu zıt­lık ve ge­rek­si­nim­ler ba­zen ku­ru­yan bir ağaç­ta ba­zen ise mey­ve ve­ren dal­lar­da gö­rü­le­bi­li­yor. 
Tür­ki­ye’nin ulus­la­ra­ra­sı çağ­daş sa­nat dün­ya­sın­da­ki say­gın­lı­ğı­nın böy­le pro­je­ler ile ge­li­şe­ce­ği­ne ina­nan Gün­ye­li, Türk fo­toğ­raf sa­na­tı­nın dün­ya­ya açıl­ma­sı­na da des­tek ola­ca­ğı gö­rü­şün­de. Bu ara­da bil­gi­ni­ze, Prix Pic­tet bü­yük ödü­lü, 30 Ekim’de Pa­ris’te bu­lu­nan Pa­la­is de Tok­yo’da ger­çek­le­şe­cek bü­yük bir ga­la ile açık­la­na­cak.

Kü­re­sel­leş­me­ye kar­şı
Hem işa­da­mı hem fo­toğ­raf­çı kim­li­ğiy­le ta­nı­dı­ğı­mız Meh­met Gün­ye­li, 1980’li yıl­lar­da fo­toğ­ra­fa baş­la­dı. Bu­gü­ne dek yurt içi ve yurt­dı­şın­da bir­çok ser­gi­ye ka­tıl­dı. Dün­ya­nın bir­çok ül­ke­sin­de çek­ti­ği renk­li ka­re­ler­le bü­yük il­gi gör­dü. Özel­lik­le kü­re­sel re­ka­bet­te ken­di öz kül­tür­le­ri­ni ko­ru­ya­bi­len ül­ke­ler üze­ri­ne pro­je­ler yap­tı ve kü­re­sel­leş­me­ye kar­şı du­ru­şuy­la ta­nın­dı. Kü­ba ve Hin­dis­tan ko­nu­lu iki fo­toğ­raf ki­ta­bı ya­yın­lan­dı. Vi­va Cu­ba Lib­re al­bü­mü ya­yın­lan­mış ilk ül­ke pro­je­si olan Kü­ba’yı adım adım do­laş­mış, ay­rı­ca dün­ya­da bir­çok ye­ri de gez­miş. Ge­rek yur­ti­çin­de, ge­rek­se yurt­dı­şın­da çek­ti­ği eş­siz por­tre­ler­le fo­toğ­ra­fa dam­ga­sı­nı vur­muş bir isim Gün­ye­li. “Yer­yü­zü­nün Renk­le­ri” ad­lı ça­lış­ma­sıy­la ge­niş yan­kı uyan­dır­mış ve bu­gü­ne ka­dar, İs­tan­bul’da Darp­ha­ne-i Ami­re’de “Hin­dis­tan”, Fo­toğ­ra­fe­vi’nde “Vi­va Cu­ba Lib­re”, Ma­vi Kum’da “Ma­vi Be­yaz San­to­ri­ni”, Bur­sa’da 17. Bur­sa Fo­toğ­raf Gün­le­ri ser­gi­le­rin­de fo­toğ­raf­la­rı­nı fo­toğ­raf­se­ver­ler­le bu­luş­tur­du.
Ara­lık 2007’de Ulus­la­ra­ra­sı Sa­nat Fua­rı’nda 5 adet ça­lış­ma­sı ser­gi­len­di. Kü­re­sel re­ka­bet­te ken­di öz kül­tü­rü­nü ko­ru­ya­bi­len, fark­lı coğ­raf­ya­lar­da ya­şa­yan in­san man­za­ra­la­rı­nı fo­toğ­raf se­ver­ler­le bu­luş­tu­ran Meh­met Gün­ye­li’nin bü­yük bir çağ­daş Türk re­sim ve hey­kel ko­lek­si­yo­nu bu­lu­nu­yor.
             

PHO­TO­LI­NE: Fo­toğ­raf çek­me­ye na­sıl baş­la­dı­nız? MEH­MET GÜN­YE­Lİ: İlk ola­rak li­se yıl­la­rın­da, 18 yaş­la­rın­day­ken St.Jo­seph ’de okur­ken baş­la­dım. O gün­ler­den be­ri fo­toğ­raf be­nim ya­şa­mım­da hep var ol­muş­tur.                   Ya iş ya fo­toğ­raf! PL: Uzun yıl­lar­dır iş ge­re­ği yurt­dı­şı­na gi­di­yor­su­nuz. Dış ti­ca­ret ala­nın­da 20 yı­lı aş­kın bir tec­rü­be­niz var, bu­gü­ne ka­dar ki­raz sa­pı, zey­tin yap­ra­ğı, def­ne­yap­ra­ğı, tav­şan­ku­la­ğı kö­kü ve su­dak ba­lı­ğı gi­bi ürün­le­ri yurt­dı­şı­na pa­zar­la­dı­nız. Bu iş ge­zi­le­ri ara­sın­da fo­toğ­raf çek­mek için va­kit bu­la­bi­li­yor mu­su­nuz? MG: İş ge­zi­le­ri­ne gi­din­ce fo­toğ­raf çek­mek için yo­ğun­laş­mak zor olu­yor, za­man kı­sıt­lı ol­du­ğun­dan ve­rim dü­şe­bi­li­yor. O yüz­den yurt­dı­şı­na ya sa­de­ce iş ya da sa­de­ce fo­toğ­raf çek­mek için gi­di­yo­rum. İş se­ya­ha­ti­ne gi­der­ken as­la ya­nı­ma fo­toğ­raf ma­ki­ne­mi al­mam. Fo­toğ­raf çek­mek için çık­tı­ğım se­ya­hat­ler­de de cep te­le­fo­nu­mu kul­lan­mam. Fo­toğ­raf bir di­sip­lin işi­dir. Fo­toğ­raf, “çok gü­zel bir man­za­ra gör­düm, ara­ba­dan inip bir fo­toğ­raf çe­ke­yim” de­mek de­ğil. Bu tarz üre­ten ar­ka­daş­la­ra hak­sız­lık et­mek is­te­mem ama ben öy­le de­ği­lim. Ön­ce ha­yal et­me­li­yim, dü­şün­me­li­yim, kur­gu­la­ma­lı­yım, kon­san­tre ol­ma­lı­yım, on­dan son­ra çek­me­li­yim. İçim­de­ki ço­cuk PL: Fo­toğ­raf tut­ku­nuz ner­den ge­li­yor ve en çok ne­yi fo­toğ­raf­la­ma­yı se­vi­yor­su­nuz? MG: Fo­toğ­ra­fa olan tut­kum ha­ya­ta ve in­sa­na olan sev­gi ve bağ­lı­lı­ğım­dan ge­li­yor. Böy­le­ce ken­di­mi baş­ka coğ­raf­ya­la­rın rüz­gâ­rı­na bı­ra­kı­yo­rum. İçim­de fo­toğ­raf­çı bir ço­cuk var. Onun­la el ele dün­ya­yı ge­zi­yo­rum. Ben bel­ge­sel fo­toğ­raf çek­mi­yo­rum. Fo­toğ­raf­la­rım­da bir ül­ke­nin ya­şa­yan yan­la­rı­nı; ren­gi­ni, duy­gu­la­rı­nı ve rit­mi­ni yan­sıt­ma­ya ça­lı­şı­yo­rum. Kü­re­sel re­ka­bet­te öz kül­tür­le­ri­ni ko­ru­ya­bi­len, fark­lı coğ­raf­ya­lar­dan in­san­la­rın ya­şam man­za­ra­la­rı­nı fo­toğ­raf­lı­yo­rum. Be­nim fo­toğ­raf an­la­yı­şım­da hep in­san var. Man­za­ra ya da ge­zi fo­toğ­raf­çı­sı de­ği­lim. Çün­kü fo­toğ­ra­fın ar­ka­sın­da bir dü­şün­ce ol­du­ğu­na ina­nı­yo­rum. Me­sa­jı ol­ma­yan, dü­şün­cey­le bes­len­me­miş bir iş, sa­nat ol­maz. Bu­ra­da Hin­dis­tan'ı in­san­lar ve duy­gu­la­rıy­la an­lat­ma­ya ça­lış­tım. Fo­toğ­raf di­liy­le bel­li gra­fik ve ışı­ğı iyi kul­la­na­rak bel­ki es­te­tik de­ğe­ri olan ba­zı gü­zel şey­ler çı­kar ama bun­lar ko­nu­şa­ma­yan fo­toğ­raf­lar olur. PL: Fo­toğ­raf çe­ker­ken ne­ler his­se­di­yor­su­nuz? En iyi fo­toğ­raf­lar siz­ce ne­re­de çe­ki­lir? Ne yap­mak ge­re­kir? MG: Fo­toğ­raf çe­ker­ken bi­raz da ha­ya­tın içi­ne gi­ri­yo­rum, in­san ve ya­şam fo­toğ­raf­la­rı çe­ki­yo­rum. Bu fo­toğ­raf­lar­da­ki ka­rak­ter­ler­le in­san­lar di­ya­log ku­ra­bi­li­yor. Sa­ray­da kra­li­yet ai­le­si­ni çek­mek­ten­se ar­ka so­kak­la­ra git­me­li. Ben­ce, en iyi fo­toğ­raf­lar ar­ka so­kak­lar­da çe­ki­lir. Me­se­la Tar­la­ba­şı’na, Ka­sım­pa­şa’ya da git­me­li. Ben ha­ya­tın içi­ne gi­ri­yo­rum, duy­gu­la­rı çe­ki­yo­rum, ya­şam­da ken­di­le­ri­ni gö­rü­yor­lar. Ruh­la­rı­na gi­ri­yo­rum, sa­mi­mi fo­toğ­raf­lar çe­ki­yo­rum, faz­la kur­gu­la­mı­yo­rum, anı don­dur­ma­yı se­vi­yo­rum. İn­san­la­rı ağ­la­tan fo­toğ­raf­lar PL:  Sa­na­tın gü­cü in­san duy­gu­la­rı­nı na­sıl et­ki­ler? MG: Ga­ra­jis­tan­bul’da per­for­mans­la­rı iz­ler­ken, çek­ti­ğim bir ka­re­de me­lek­ler var­dı. Fo­toğ­ra­fe­vi’nde, me­lek­le­rin uçuş­tu­ğu bu fo­toğ­ra­fı gö­ren bir ka­dın ağ­la­ma­ya baş­la­mış. Fo­toğ­ra­fe­vi mü­dü­rü be­ni ara­dı ve bu duy­gu­sal da­ki­ka­la­rı ak­tar­dı. Ben de bu fo­toğ­ra­fı ağ­la­yan ha­nı­ma he­di­ye et­tim. Bel­ki ken­di geç­mi­şi­ni gör­dü o ka­re­de, kim bi­lir? Fo­toğ­ra­fın gü­cü bir ka­rey­le in­san­la­rı ağ­la­ta­bil­me­si, bir ka­rey­le bir ül­ke­yi an­la­ta­bil­me­si… Ha­va 42 de­re­ce, ya­nım­da bir fil ba­ca­ğı! PL:  Bu ge­zi­ler sı­ra­sın­da, emi­nim ba­şı­nız­dan il­ginç şey­ler geç­miş­tir. MG: Evet, bir de­fa­sın­da Hin­dis­tan’day­ken pa­zar­da he­men ya­nı ba­şım­da bir fil be­lir­di. Ha­va 42 de­re­ce sı­cak, üs­tüm­de 2 adet fo­toğ­raf ma­ki­nem var­dı ve lens­le­ri­mi ta­şı­dı­ğım çan­tam­dan bir şey al­mak için ye­re çö­mel­dim ve ya­nım­da bir ka­ral­tı be­lir­di. Ger­çek­ten ür­kü­tü­cü bir du­rum­du. Çö­mel­di­ğim yer­den o fil öy­le hey­bet­li du­ru­yor­du ki! Ko­ca­man bir fil ba­ca­ğı­nın ya­nın­da, elim­de ma­ki­nem, koş­tu­ran in­san­lar ara­sın­da ka­rı­şık duy­gu­lar ya­şa­dım. Ta­bi­i o fi­lin de fo­toğ­raf­la­rı­nı çek­me­yi ih­mal et­me­dim. Fo­toğ­raf çe­ker­ken kar­şı­nı­za her an il­ginç bir şey çı­ka­bi­lir. Her an ha­zır­lık­lı ol­ma­lı­sı­nız. PL: Fo­toğ­ra­fı­nı çek­me­yi ha­yal et­ti­ği­niz bi­ri var mı? MG: Por­tre fo­toğ­ra­fı ola­rak Che Gu­eva­ra’ nın fo­toğ­raf­la­rı­nı çek­me­yi çok is­ter­dim. Kü­ba’da uzun su­re kal­dım ve ki­tap çı­kar­dım. Dört se­ne ön­ce çı­kan bu ki­ta­bın is­mi Vi­va Cu­ba Lib­re. PL: Kaç adet sa­tıl­dı. Cas­tro ki­ta­bı­nı­za göz at­tı mı? MG: 1000 adet sa­tıl­dı, bir adet Fi­del Cas­tro’ya gön­der­dim. Hin­dis­tan ki­ta­bı­nın Fran­sız ver­si­yo­nu da çı­ka­cak, özel­lik­le Ame­ri­ka’da da çok sa­tı­lı­yor. PL: Ye­ni pro­je­le­ri­niz ne­ler? İs­tan­bul ve­ya Tür­ki­ye’yle il­gi­li bir ça­lış­ma­nız ola­cak mı? MG: Fas, Hin­dis­tan ve Kü­ba’nın ar­dın­dan ül­ke­ler pro­je­si­ne ara ve­re­ce­ğim. Çün­kü ta­mam­la­mam ge­re­ken İs­tan­bul'la il­gi­li bir ça­lış­mam var. İs­tan­bul’da so­kak sa­tı­cı­la­rı­nı çe­ki­yo­rum. Ya­nı sı­ra Tür­ki­ye'yle il­gi­li pro­je­le­rim var. On­lar da Tür­ki­ye'de­ki çok kül­tür­lü in­san man­za­ra­la­rı­nı bir ara­ya ge­ti­ri­yor. Ga­ra­jİs­tan­bul’da da yak­la­şık 15 per­for­mans çek­tim ama bun­la­rın hiç­bi­ri he­nüz ser­gi­len­me­di. PL: Fo­toğ­raf­ta­ki di­ji­ta­le ge­çiş sü­re­ci­ni na­sıl yo­rum­lu­yor­su­nuz? Pho­tos­hop kul­la­nı­yor mu­su­nuz? MG: 1989 ya­pı­mı Pen­tax-MZ 5, ana­log bir fo­toğ­raf ma­ki­nem var. Ana­log ma­ki­ne­le­ri ter­cih edi­yo­rum, ge­nel­de dış me­kan çek­ti­ğim için di­a film kul­la­nı­yo­rum. Di­ji­tal ma­ki­ne­ler, dia­nın ka­li­te­si­ne eri­şe­me­di. Di­ji­tal sis­te­min gü­cü her ge­çen gün et­ki­si­ni ar­tı­yor ama tek­no­lo­ji iler­le­dik­çe da­ha iyi fo­toğ­raf­lar çe­ki­lir di­ye bir şey yok. PL: Pho­tos­hop kul­la­nı­yor mu­su­nuz? MG: Tüm fo­toğ­raf­la­rım­da ben ve­ya asis­ta­nım Pho­tos­hop kul­la­nı­yor. Fo­toğ­raf­se­ve­rin kar­şı­sı­na ne koy­du­ğu­nuz çok önem­li, do­ğa­nın o gü­zel renk­le­ri­ni ver­mek zo­run­da­sı­nız, tek­no­lo­ji­nin tüm im­kan­la­rı­nı kul­lan­mak zo­run­da­sı­nız.                                En­te­llek­tü­el bi­ri­kim PL: Okur­la­rı­mı­za fo­toğ­raf­çı­lık hak­kın­da ne gi­bi tav­si­ye­le­ri­niz var? MG: Sa­nat­çı ol­ma­nın, iyi bir şey üret­me­nin te­me­li, en­te­lek­tü­el bi­ri­ki­mi­niz­le il­gi­li. Siz han­gi şa­ir­le­ri oku­yor­su­nuz, han­gi mü­zi­ği din­ler­si­niz, han­gi fil­mi iz­ler­si­niz? Bü­tün bu di­ğer sa­nat­la­rın si­zi na­sıl bes­le­di­ği önem­li. Kö­tü Ame­ri­kan film­le­ri­ni iz­li­yor­sa­nız, fo­toğ­raf­çı ol­ma­yın. Fo­toğ­raf bir va­ro­luş bi­çi­mi, her­kes ken­di tar­zı­nı oluş­tur­ma­lı ve öz­gün ol­ma­lı. Ar­tık tek ka­re­de iyi bir fo­toğ­raf çek­me­nin an­la­mı yok. Sa­nat­çı, söy­le­mi olan, top­lu­ma yön ve­ren ki­şi ol­ma­lı. Fo­toğ­raf da top­lu­ma me­saj ver­me­li. Dü­şün­ce sis­te­ma­ti­ği­niz ve gör­sel ye­te­ne­ği­niz ya­rat­tık­la­rı­nı­zı oluş­tu­rur ve ya­rat­tık­la­rı­nız da en­te­lek­tü­el bi­ri­ki­mi­niz­den olu­şur. Sa­nat dal­la­rı bir­bi­ri­ni bes­ler. Hep­si bir­bi­riy­le iç içe­dir.